Asistan nasıl çalışır: plan, aşamalar, kapanış
Asistan, üst çubuktaki Yapay Zekâ Asistanı düğmesiyle ya da sol menüdeki Yapay Zekâ Asistanı satırıyla açılır. Bir iş verdiğinizde yalnız sonucu değil, işin nasıl ilerlediğini de gösterir: ne yapacağını baştan söyler, hangi adımda olduğunu işaretler, sonunda neyi doğrulayıp neyi doğrulayamadığını yazar. Bu bölüm, sohbette gördüklerinizin ne anlama geldiğini anlatır.
Sohbette gördükleriniz
| Ne | Nerede | Ne söyler |
|---|---|---|
| Durum satırı | Yanıtın altında, dönen simgeyle | Asistanın o an ne yaptığı: Düşünüyor, Yazıyor, Kanalları listeliyor, Planı güncelliyor… İş bitince kaybolur. |
| Açıklama cümleleri | Yanıtın içinde | Her aşamaya girerken tek cümle: ne yapacak ve neden ("Önce kuyu tag'lerini arıyorum; sayaçları onlara bağlayacağım"). |
| Plan kartı | Yanıtın içinde, solunda renkli çizgi olan kutu | İşin adımları ve hangisinde olunduğu. Aşağıda ayrıntısı var. |
| Adım kutusu | Plan kartının altında, "3 adım" yazan katlanır kutu | Asistanın çağırdığı araçlar. Satıra tıklayınca aracın aldığı Argümanlar ve döndürdüğü Sonuç açılır; başarılıysa tamam, değilse hata yazar. |
| Düşünce | Yanıtın başında, katlanır blok | Model düşünce üretiyorsa görünür (asistan ayarlarında Düşünce akışını göster). Her model üretmez; görünmemesi hata değildir. |
| Onay kartı | Adım kutusunun içinde | Asistan bir şeyi değiştirmek üzereyken Onayla / Reddet sorar. Silme her zaman sorar. |
Plan kartı nasıl okunur
İş üç ya da daha çok adım gerektiriyorsa asistan ilk aracı çağırmadan önce planını yazar. Kart sohbette tek kalır; asistan ilerledikçe aynı kart güncellenir.
| Gösterim | Anlamı |
|---|---|
| Başlıkta Plan 2/5 ve çubuk | Beş adımdan ikisi kapandı (tamamlanan ve atlanan adımlar birlikte sayılır). |
| Dönen halka, kalın yazı, hafif renkli satır | Sürüyor: asistan şu an bu adımda. Aynı anda yalnız bir adım sürer. |
| İşaretli daire, soluk yazı | Tamamlandı. |
| Boş daire | Bekliyor: sırası gelmedi. |
| Eksi işaretli daire, üstü çizili yazı | Atlandı: yapılamadı ya da gerek kalmadı. Nedeni kapanış yanıtında yazar. |
| Başlığın sağında tamamlandı, yeşil çizgi | Bütün adımlar kapandı. |
| Başlığın sağında 2 adım kaldı | Asistan durdu ama plan kapanmadı: ya siz durdurdunuz, ya araç bütçesi doldu, ya da asistan sizden bir yanıt bekliyor. Kapanış yanıtı hangisi olduğunu söyler. |
Bir işi baştan sona izlemek
- İsteğinizi yazın, ör. "Kuyuların bu ayki su çekimini gösteren bir pano kur", ve Enter'a basın.
- Asistan bir cümleyle ne yapacağını söyler ve Plan kartını yazar: ör. "Veri kaynaklarına bak", "Sayfayı dene", "Kaydet ve aç", "Doğrula". İlk adım sürüyor olur.
- Her adımda adım kutusuna yeni araç satırları eklenir; adım bitince plan kartında işaretlenir, sıradaki adım sürüyor olur.
- Asistan bir şeyi değiştirecekse onay kartı çıkar. Onayla derseniz devam eder; Reddet derseniz o değişikliği yapmaz; ya başka bir yol önerir ya da adımı atlandı olarak işaretler.
- Son yanıt gelir. Plan kartı tamamlandı yazıyorsa iş bitmiştir; … adım kaldı yazıyorsa son yanıttaki Kalan başlığına bakın.
İşi yarıda kesmek için giriş kutusunun yanındaki Durdur düğmesine basın. O ana kadar yapılanlar kayıtlıdır; "devam et" yazarsanız açık plan asistana hatırlatılır ve kaldığı adımdan sürdürür.
Kapanış yanıtı
Bir iş yaptıysa asistanın son yanıtı şu başlıkları taşır:
| Başlık | İçinde ne olur |
|---|---|
| Özet | Bir iki cümleyle sonuç. |
| Bulgular | Okunan değerler tablosu (ad, değer ve birim, kalite ya da durum). Yalnız analiz istendiğinde. |
| Yapılanlar | Değişen her şey, madde madde. Burada yazan her madde bir araç sonucuna dayanır. |
| Doğrulama | Asistanın yaptığını araçla nasıl denetlediği (geri okudu, çalıştırdı, önizledi) ve neyi doğrulayamadığı. |
| Kalan | Yarım kalan ya da sizin yapmanız gereken şeyler. Bir şey kalmadıysa bu başlık olmaz. |
İyi sonuç almak için
- Sonucu tarif edin, adımları değil. "Depo seviyesi yüzde 20'nin altına inince e-posta gelsin" yeterlidir; hangi aracı kullanacağını asistan bilir.
- Bildiğiniz adları verin. Kanal, cihaz, tag ya da sayaç adını yazarsanız asistan aramakla vakit kaybetmez ve yanlışını seçmez.
- Plan yanlışsa hemen söyleyin. Durdur'a basıp "üçüncü adımı yapma, onun yerine şunu yap" yazın; asistan planı yeniler.
- Uzun işi bölmeyin. Asistan bir turda çok adım atabilir (asistan ayarlarında Tur başına en fazla araç adımı). Bütçe dolarsa "İş yarım kaldı" der ve kalanı sayar; "devam et" yazmanız yeter.
Sık sorulanlar
| Soru | Yanıt |
|---|---|
| Plan kartı çıkmadı. | İş kısaydı (tek soru ya da tek araç). Plan yalnız üç ya da daha çok adımlı işlerde yazılır. |
| Küçük bir yerel model plan yazmıyor ya da yarıda bırakıyor. | Plan yazmak modelin araç kullanma becerisine bağlıdır. Asistan modeli devam etmesi için kendiliğinden dürter; yine de olmuyorsa daha güçlü bir model seçin. |
| Plan yazmak onay ister mi, bir şeyi değiştirir mi? | Hayır. Plan yalnız bir gösterimdir; sistemde hiçbir şeyi değiştirmez, değişiklik izni kapalıyken de çalışır. |
| Eski konuşmayı açınca plan görünür mü? | Evet. Her işin planı son hâliyle, yazıldığı yerde durur. |
| Asistan yeni bir işe geçince eski plan ne olur? | Yeni işin planı ayrı bir kart olarak yazılır; eski kart olduğu gibi kalır. |
| Dış MCP istemcisinde (ör. Claude Desktop) plan kartı var mı? | Hayır. Plan kartı uygulama içi asistana özgüdür; dış istemciler kendi arayüzlerini kullanır. |
Yetki, onay ve bağlantı kuralları (asistan ve MCP)
Asistan ve MCP sunucusu, onu kullanan kişinin yetkisiyle çalışır: arayüzde yapamadığınız bir işi asistana ya da bir MCP belirtecine yaptıramazsınız. 3.10.0 ile bu kural her araçta arayüzdekiyle birebir aynıdır.
Kim neyi yapabilir
| İş | Gereken |
|---|---|
| E-posta / SMS gönderim sunucusu, Güvenlik, Saklama, Yedekleme ayarları | Yalnız Root (asistanla da). Öbür ayarlar Sunucu ayarları yetkisiyle değişir. |
| Proje paketini dışa ve içe aktarma | Yalnız Root (ön izleme dahil). Şablon kurma, paketleme ve silme Şablon ve içe aktarma yetkisiyle sürer ve kaynak erişimine uyar; şablon sunucu ayarı, veri kaynağı ve marka taşımaz. |
| Ekran, bölge, alarm, veri kaydı grubu, sanal tag, alias | İlgili yetki + o kaynağa erişim. Kaynak erişimi kısıtlı kullanıcı göremediğini asistanla da göremez, değiştiremez. |
Ayarları okuma (get_settings) | Arayüzdeki gibi bölüm bölüm: yalnız değiştirebileceğiniz bölümler dolu gelir. |
| Sayaç ve metrik değerleri | Sayaç sayfasındaki görünürlük kuralı; _Counters.… ve _Metrics.… tag yollarından okurken de geçerlidir. |
| Yapay zekâ sağlayıcısı ve dış MCP sunucusu adresi | Adres değişirse kayıtlı anahtar korunmaz, yeniden girilir. Dış MCP sunucusunun adını, adresini ve anahtarını yalnız Root değiştirir. |
Araçlar hangi yetkiyi ister (3.10.1)
Araçlar yetki penceresindeki satırlarla birebir eşleşir. Belirtecin sahibinde yetki yoksa araç listede hiç görünmez.
| Araç grubu (MCP kapsamı) | Okuma araçları | Yazma araçları |
|---|---|---|
| Etiketler, Bağlantı, Virtual Tag'ler, Alias'lar, İzleme | Bağlantılar: Gör | Bağlantılar: Yönet (Yapılandırma Yönetimi kapsamı) |
| Alarmlar / Alarm Yönetimi | Alarmlar: Gör (önceden Bağlantılar: Gör yetiyordu) | Tanım oluşturma, değiştirme, silme: Alarmlar: Yönet. Onay (ack_alarm): Alarmlar: Gör ve "Alarm onaylama" işlemi. |
| Historian / Veri Kaydı Yönetimi | Veri Logları: Gör | Veri Logları: Yönet |
| Sayaçlar / Metrikler / Su yönetimi | Sayaç ve metrik araçları: Sayaçlar ve Metrikler: Gör. Su araçları: Su Yönetimi: Gör. Sayaç takip listesi araçları: Raporlar: Gör. | Sayaçlar ve Metrikler: Yönet. Su kurulum sihirbazı ayrıca Su Yönetimi: Yönet ister; özellik grubunu açıp kapatmak Sunucu ayarları ister. |
| Raporlar | Raporlar: Gör (+ rapordaki her kaynağın Gör yetkisi) | Raporlar: Yönet |
| Otomasyon | Otomasyon: Gör. Akış doğrulama (validate_workflow): Otomasyon: Yönet. | Otomasyon: Yönet. Elle çalıştırma (run_workflow): Otomasyon: Gör + Tag'e yazma ve servis. |
| Data Bridge | Data Bridge (ajanları görmek de oluşturmak da) | |
| SCADA Ekranları | SCADA: Gör | SCADA: Yönet |
| Proje Şablonları | Bağlantılar: Gör | Şablon ve içe aktarma |
| Servis Denetimi | Tag'e yazma ve servis (servis başlangıç ayarı: Sunucu ayarları) | |
| Ağ Teşhisi (ping / TCP / DNS / port) | Tag'e yazma ve servis (önceden Bağlantılar: Gör yetiyordu) | |
| Denetim Günlüğü | Denetim günlüğü | |
| Ayarlar / Proje Dışa Aktarma | Sunucu ayarları (bölüm bazlı); web sertifikası kurma: Sertifikalar; güvenlik duvarında kapı açma: Güvenlik duvarı; proje paketi: yalnız Root | |
| Kullanıcılar / Yetkiler | Yalnız Root | |
Araçlar hangi işleme bağlı (3.10.1)
Yetkinin içindeki bir işlem kullanıcıda (ve grubunda) kapatılmışsa o işleme bağlı araç listede görünmez: asistan aracı hiç görmez, dış MCP istemcisinin araç listesinde de yoktur. Araç yine de çağrılırsa çalışmaz; yanıt "Bu işlem sizin için kapatılmış" iletisini ve işlemin anahtarını taşır. Eşleme REST API ile aynı tablodur: arayüzde düğmesi görünmeyen işi asistan da yapamaz.
| İşlem | Üst yetki | Bağlı araçlar |
|---|---|---|
Kanal eklemechannel.create | Bağlantılar: Yönet | create_channel |
Kanal düzenlemechannel.edit | Bağlantılar: Yönet | update_channel |
Kanal silmechannel.delete | Bağlantılar: Yönet | delete_channel |
Cihaz eklemedevice.create | Bağlantılar: Yönet | create_device |
Cihaz düzenlemedevice.edit | Bağlantılar: Yönet | update_device |
Cihaz silmedevice.delete | Bağlantılar: Yönet | delete_device |
Tag eklemetag.create | Bağlantılar: Yönet | create_tag, create_tags, create_tag_group, browse_device_tags |
Tag düzenlemetag.edit | Bağlantılar: Yönet | update_tag |
Tag silmetag.delete | Bağlantılar: Yönet | delete_tag |
Virtual Tag eklemevtag.create | Bağlantılar: Yönet | create_advanced_tag |
Virtual Tag düzenlemevtag.edit | Bağlantılar: Yönet | update_advanced_tag |
Virtual Tag silmevtag.delete | Bağlantılar: Yönet | delete_advanced_tag |
Tag Kısayolu eklemealias.create | Bağlantılar: Yönet | create_alias |
Tag Kısayolu düzenlemealias.edit | Bağlantılar: Yönet | update_alias |
Tag Kısayolu silmealias.delete | Bağlantılar: Yönet | delete_alias |
Servis başlatma / durdurmaservice.control | Tag'e yazma ve servis | control_service, set_service_autorestart |
Cihaz teşhisidiag.run | Tag'e yazma ve servis | net_ping, net_tcp_check, net_resolve, net_local_ports |
Akışı elle çalıştırmaworkflow.run | Tag'e yazma ve servis | run_workflow |
Ekran eklemescreen.create | SCADA: Yönet | create_screen |
Ekran düzenlemescreen.edit | SCADA: Yönet | update_screen, add_widget, add_widgets, draw_svg, update_widget, delete_widget, draw_pipe, connect_widgets, build_scene, build_unit_grid, build_tank_scene, build_flow_scene, build_well_scene, add_macro, set_animation, place_on_pipe |
Ekran silmescreen.delete | SCADA: Yönet | delete_screen |
Sembol kütüphanesiscada.library | SCADA: Yönet | import_symbol, update_symbol, delete_symbol, symbol_memory |
Bölge ağacıscada.zones | SCADA: Yönet | add_zone, update_zone, delete_zone |
Alarm onaylamaalarms.ack | Alarmlar: Gör | ack_alarm |
Alarm tanımı eklemealarmdef.create | Alarmlar: Yönet | create_alarm |
Alarm tanımı düzenlemealarmdef.edit | Alarmlar: Yönet | update_alarm |
Alarm tanımı silmealarmdef.delete | Alarmlar: Yönet | delete_alarm |
Log grubu eklemeloggroup.create | Veri Logları: Yönet | create_log_group |
Log grubu düzenlemeloggroup.edit | Veri Logları: Yönet | update_log_group |
Log grubu silmeloggroup.delete | Veri Logları: Yönet | delete_log_group |
Sayaç eklemecounter.create | Sayaçlar ve Metrikler: Yönet | create_counter |
Metrik eklememetric.create | Sayaçlar ve Metrikler: Yönet | create_metric_from_formula |
Elle değer girmeinput.enter | Sayaçlar ve Metrikler: Yönet | set_counter_period_value, set_metric_input_value |
Su kurulum sihirbazıwater.setup | Su Yönetimi: Yönet | setup_water_management |
Rapor eklemereport.create | Raporlar: Yönet | save_report (id yoksa), save_report_page (id yoksa) |
Rapor düzenlemereport.edit | Raporlar: Yönet | save_report (id varsa), save_report_page (id varsa) |
Rapor silmereport.delete | Raporlar: Yönet | delete_report, delete_report_page |
Akış eklemeworkflow.create | Otomasyon: Yönet | create_workflow |
Akış düzenlemeworkflow.edit | Otomasyon: Yönet | update_workflow |
Akış silmeworkflow.delete | Otomasyon: Yönet | delete_workflow |
Akışı açma / kapamaworkflow.enable | Otomasyon: Yönet | set_workflow_enabled |
Ajan eklemeagent.create | Data Bridge | create_iot_agent |
Ajan düzenlemeagent.edit | Data Bridge | update_iot_agent |
Ajan silmeagent.delete | Data Bridge | delete_iot_agent |
Şablon kurmatemplate.install | Şablon ve içe aktarma | apply_template |
Şablon paketlemetemplate.package | Şablon ve içe aktarma | create_template |
Şablon silmetemplate.delete | Şablon ve içe aktarma | delete_template |
Özellik gruplarısettings.features | Sunucu ayarları | set_feature_group |
Servisler ve kaynak eşiklerisettings.services | Sunucu ayarları | set_service_startup |
Web sertifikasıcert.web | Sertifikalar | set_web_cert_selfsigned, import_web_cert |
save_reportvesave_report_pagehem oluşturur hem günceller:idverilmişse "Rapor düzenleme", verilmemişse "Rapor ekleme" aranır. İkisinden biri açıksa araç listede görünür.update_settingsbölüm bazlıdır: değiştirilen her ayar bölümünün işlemi ayrıca aranır (ör. Marka bölümü için "Marka ayarları").get_settingsişlemi kapatılmış bölümü boş döner.- Ağ teşhisi araçları (
net_ping,net_tcp_check,net_resolve,net_local_ports) "Cihaz teşhisi" işlemindedir. - İşleme bağlı olmayan yazma araçları:
import_projectve kullanıcı araçları (yalnız Root),open_firewall_ports(Güvenlik duvarı yetkisinin kendisi). - Okuma araçlarının işlemi yoktur: modülün Gör yetkisi yeter.
- Asistan ayarları. "Yapay zekâ sağlayıcısı" işlemi kapalıysa asistan ayarlarında Sağlayıcılar ve MCP sekmeleri görünmez; "Asistan becerileri" kapalıysa Beceriler sekmesi görünmez ve asistanın beceri kaydetme aracı çalışmaz; "Ek yönerge" kapalıysa ek yönerge alanı salt okunurdur. Asistanla konuşmak Yapay zekâ asistanı yetkisidir; onun işlemi yoktur.
Onay isteyen işlemler
Asistan bir şeyi değiştirmeden önce onay kartı gösterir. Şu işlemler "sormadan uygula" kipinde bile her seferinde sorulur ve bunlara kalıcı izin verilemez: silme, sunucu ayarını değiştirme, servis durdurma / yeniden başlatma, güvenlik duvarı portu açma, kullanıcı yetkisi değiştirme, proje içe aktarmayı uygulama, kimlik bilgileriyle dışa aktarma, ölçülen bir sayacın dönem değerini değiştirme, beceri kaydetme. Asistanın değişiklik izni kapalıyken yazan hiçbir araç çalışmaz (makro, animasyon, hat üstüne yerleştirme ve kuyu sahnesi araçları dahil).
MCP belirteci
- Kapsamlar okuma ve yazma olarak ayrıdır. "Sayaçlar / Metrikler / Su yönetimi" ve "Raporlar" kapsamları yalnız okur; kurma, değer girme, kaydetme ve silme için yazma kapsamlarını ayrıca seçersiniz. Belirteç, sahibinin yetkisini aşamaz.
- Yerel ağın dışından yalnız HTTPS. Belirteç aynı bilgisayardan ya da yerel ağdan şifresiz HTTP ile kullanılabilir; internetten gelen şifresiz istek reddedilir (Ayarlar'da HTTPS'i açın).
- OAuth ile bağlanan istemciler (Claude gibi) PKCE (S256) kullanmalıdır; onay sayfası iznin gideceği adresi gösterir.
- Kullanıcı silinince belirteçleri ve veri erişim anahtarları da silinir; devre dışı bırakılan kullanıcının belirteci çalışmaz.
- Parola değişince belirteçler silinir. Sahibinin parolası değiştiğinde ya da sıfırlandığında MCP belirteçleri kapanır; istemci için yeni belirteç oluşturun (bkz. Parola ve oturumlar).
MergenHub