Uygulama-içi yapay zekâ asistanı

MergenHub'ın içinde, oturumdaki kullanıcının yetkileriyle çalışan bir yapay zekâ asistanı vardır. Üst çubuktaki ✨ düğmesi ya da Eklentiler › Yapay Zekâ Asistanı ile sağ tarafta bir panel (dock) olarak açılır; istenirse ayrı pencereye çıkarılır (masaüstü uygulamasında yerel ikinci pencere). Dışarıdan bağlanan asistanlar için ayrıca MCP sunucusu vardır — ikisi aynı araç kataloğunu ve aynı yetki denetimini kullanır.

Sağlayıcı seçimi

Yönetici (Ayarlar yetkisi) asistan panelindeki ⚙ › Sağlayıcılar sekmesinden bir ya da birden çok model sağlayıcısı tanımlar:

• Bulut: OpenAI (ChatGPT), Anthropic (Claude), OpenRouter, Google Gemini, Mistral, DeepSeek, Groq, xAI, Together, Fireworks, Perplexity, Cerebras, Cohere, Azure OpenAI.
• Yerel (anahtarsız): Ollama, LM Studio, vLLM, llama.cpp server (Unsloth GGUF), LocalAI, Jan, text‑generation‑webui, KoboldCpp, LiteLLM/OpenWebUI vekili. "Yerel sunucuları tara" ayakta olanları bulur, tek tıkla profil ekler.
• Özel: herhangi bir OpenAI‑uyumlu ya da Anthropic‑uyumlu uç.

Her profilde Base URL, API anahtarı (yalnız sunucuda saklanır, maskeli döner), varsayılan model ("Modelleri getir" ile listeden), bağlam penceresi (bilinmiyorsa elle) ve etkin/varsayılan işareti vardır. Sohbet başlığındaki model çipinden profil ve model aramalı listeden seçilir; seçim konuşmaya kaydedilir.

İlk kurulumda sağlayıcı yoksa asistan paneli yöneticiye 3 adımlı sihirbaz gösterir (sağlayıcı → anahtar → model, test). Asistan kapalıysa menü girişi soluk görünür; tıklayınca nereden açılacağı söylenir.

Davranış ayarları

• Asistan açık — kapalıyken kimse sohbet edemez.
• Asistan değişiklik yapabilir — kapalıyken yalnız okuma araçları; açıkken yapılandırma/alarm/log/SCADA yazma araçları kullanıcının kendi yetkisi ölçüsünde kullanılır ve her yazma denetim günlüğüne kullanıcı (AI asistan) olarak düşer. Cihaza canlı değer yazma aracı hiçbir durumda yoktur.
• Düşünme / muhakeme (kapalı/düşük/orta/yüksek) — OpenAI o‑serisi ve GPT‑5, Claude (extended thinking), Gemini 2.5, OpenRouter, Groq, DeepSeek‑R1 destekler; düşünce akışı katlanır blok olarak görünür.
• Sıcaklık, yanıt token üst sınırı, tur başına araç adımı, yönetici talimatları (tesise özel kurallar).

Asistan neler yapar

Bir SCADA/otomasyon uzmanı gibi çalışır: önce okur, sonra hedefli yazar, sonra doğrular.

• Envanter ve teşhis: kanal/cihaz/tag, canlı değer ve kalite, cihaz durumu, alarmlar, historian, olaylar, denetim günlüğü, kullanıcılar ve yetkiler, ayarlar — yetkiniz dahilinde hepsi.
• Ağ testleri: ping, TCP port testi (Modbus 502, S7 102, OPC UA 4840…), DNS çözümleme, yerel dinlenen portlar. "Cihaz haberleşmiyor" sorusuna tahminle değil ölçümle yanıt verir.
• Yapılandırma: kanal/cihaz/tag, virtual tag (ifade doğrulamalı), alias, alarm (ISA‑18.2), log grubu, Data Bridge ajanı oluştur/düzenle/sil.
• SCADA ekranı: gerçek sembol kütüphanesi, boru hatları ve akış animasyonu, tank/pompa sahneleri, bağlamalar, önizleme. Yerleşik "SCADA ekran tasarımı" becerisi yerleşim ızgarası, ISA‑101 renk dili, gezinme ve doğrulama kurallarını verir.
• Sistem: ayarları kısmi güncelleme (OPC UA portu, HTTPS…), HTTPS sertifikası (self‑signed ya da sohbete eklenen PFX), Windows güvenlik duvarı portları, servis yeniden başlatma. Örnek: "alan adım X, 443'te HTTPS yayınla" → DNS → port boş mu → sertifika → ayar → güvenlik duvarı → restart → doğrulama.
• Ekler: görsel (PNG/JPG…), PDF, CSV/JSON/TXT, SVG ve PFX sohbete eklenir; görseller vision‑destekli modele gider, add_widget type=image ile ekrana konabilir, CSV/JSON içeriği bağlam olur.

Yanıtlardaki Kanal.Cihaz.Tag referansları tıklanabilir — ana uygulamada o yere gider. Araç çağrıları argüman/sonuç/önizlemesiyle kart olarak görünür; "Düşünüyor / Ekran oluşturuyor / Portları test ediyor" durum satırı işin nerede olduğunu gösterir.

Yetki ve izin akışı

Güvenlik katmanları: (1) "Yapay zekâ asistanını kullanma" yetkisi — kullanıcı/grup bazında verilir, yoksa asistan kapalıdır; (2) her araç çağrısı kullanıcının kendi yetkisiyle sınırlıdır; (3) yönetici yazma kapısı; (4) onay — varsayılan olarak her değişiklik sohbette Onayla/Reddet ile bekler, asistan sormadan yapmaz; (5) denetim günlüğü — asistanın her araç çağrısı (okumalar dahil) ve sohbet mesajları loglanır; (6) canlı değer yazma aracı yoktur.

Token ekonomisi: modele her turda tüm araçlar değil, çekirdek gruplar + kompakt bir katalog gider; gereken gruplar konuşma sırasında yüklenir. Şablonlar: "bu cihaz tipini şablon yap" denince asistan beceri olarak kaydeder, sonra tek cümleyle o tipte kanal/cihaz/tag/alarm/ekran üretir.

Asistan token kullanmaz: oturumdaki kullanıcı kimdir, o yetkilerle çalışır. Bir araç yetki (ör. ConfigWrite) ya da yazma kapısı yüzünden reddedilirse asistan nedenini açıkça söyler ve sorar; yönetici kartta "İzni aç ve yeniden dene" ile kapıyı açabilir. Dolanma ya da uydurma yoktur.

Konuşmalar, bağlam ve beceriler

• Konuşmalar kullanıcıya özeldir; yeniden adlandırma, klasör, sabitleme, arşiv ve arama vardır.
• Bağlam göstergesi son turun token sayısını modelin penceresine oranlar; %75 dolunca eski turlar otomatik özetlenir (ekranda tam geçmiş kalır). Elle sıkıştırma göstergeye tıklayarak yapılır.
• Beceriler (DataRoot/ai/skills/*.md): tesise özel talimat paketleri. Yerleşik iki uzman beceri açık gelir (SCADA ekran tasarımı; alarm/veri kaydı/köprü/virtual tag mühendisliği); yönetici düzenler, kapatır, yenilerini ekler. Sistem istemine yalnız ad ve açıklama girer, içerik gerekince yüklenir.
• Dış MCP sunucuları: ERP, doküman deposu ya da başka bir MergenHub gibi sistemlerin araçları da asistana eklenebilir (Streamable HTTP + isteğe bağlı bearer token).

Veri ve gizlilik

Sohbetler, ekler ve beceriler MergenHub veri dizininde (ai/) tutulur; API anahtarları yalnız settings.json içinde saklanır ve arayüze maskeli döner. Sağlayıcıya yalnız o turda gereken metin/görsel gider; yerel sağlayıcı (Ollama, LM Studio…) seçilirse veri makineden çıkmaz.

Veri işleme onayı (KVKK / GDPR)

Bulut sağlayıcısı (OpenAI, Anthropic, OpenRouter, Google…) kullanılmadan önce yöneticinin veri işleme onayı vermesi gerekir; onay verilmeden bulut profiliyle sohbet açılmaz. Metin şunları kapsar: veri sorumlusunun siz olduğunuz ve sağlayıcının üçüncü taraf olduğu; aktarılan veriler (mesajlar, ekler, araç çıktıları: proje yapılandırması, tag değerleri, alarm/olay kayıtları, kullanıcı adları — anahtar ve parolalar maskelenir); yurt dışına aktarım (KVKK m.9) için hukuki dayanağın veri sorumlusunda olduğu; saklama; kullanıcıların aydınlatılması (KVKK m.10); güvenlik; onayın kim tarafından ve ne zaman verildiğinin kaydı ve geri alınabilirliği. Yerel sağlayıcılarda (Ollama, LM Studio, vLLM…) veri makineden çıkmaz; onay gerekmez.

Fiyat, maliyet ve model bilgisi

API anahtarı girildiği anda model listesi otomatik çekilir; her model için bağlam penceresi ve fiyat (1M token girdi/çıktı) gösterilir. Fiyatlar herkese açık OpenRouter kataloğundan alınır (24 saat önbellek), yerel modeller ücretsiz sayılır; bilinmeyen modelde dolar yerine yalnız token sayısı görünür. Her turun ve konuşmanın tahmini maliyeti sohbet altında ve konuşma listesinde görünür. Model, konuşma sırasında da değiştirilebilir; "Düşünme" çipiyle konuşma başına muhakeme düzeyi seçilir.

Onay kipleri

Değiştiren araçlar için üç kip: Her değişiklikte sor (varsayılan), Konuşmada bir kez onaylananı hatırla, Sormadan uygula (yalnız yönetici; kapalı ortamlar için). Onay kartında "bu konuşmada bir daha sorma" ve "her zaman izin ver" seçenekleri vardır; kalıcı izinler Ayarlar › Davranış'ta listelenir ve kaldırılabilir. Her kipte tüm araç çağrıları denetim günlüğüne yazılır.

Betikler, ekran görme ve yetkiler

Asistan, hesap/rapor/dönüştürme gibi işler için kum havuzunda Python veya PowerShell betiği çalıştırabilir. Bu özellik kapalı gelir ve yalnız sistem yöneticisi (Root) açar: Ayarlar › Yapay Zekâ › Davranış › Betik çalıştırma. Açmadan önce riskleri anlatan metin okunup onaylanır; onay, kim ve ne zaman verdiğiyle birlikte silinemez uyum defterine yazılır.

Betikler nasıl sınırlanır:

• Ayrı ve düşük yetkili bir Windows hesabıyla çalışır (MergenHubSandbox), MergenHub veri klasörünü okuyamaz.
• Ağ varsayılan olarak kapalıdır. Açarsanız izin listesi verirsiniz (IP, IP bloğu ya da alan adı); listede olmayan hiçbir adrese paket çıkamaz. Bu kısıt işletim sistemi güvenlik duvarında uygulanır.
• Betik canlı tag yazamaz. Sahaya yazma yalnız ayrı onay kartlarıyla yapılır.
• Zaman aşımı ve çıktı sınırı vardır; çalışma klasörü koşu sonunda silinir.
• Her çalıştırmada kod size gösterilir ve onay istenir. "Sormadan uygula" kipi ve "her zaman izin ver" listesi bu araca işlemez. Her koşu (kodun özeti, çıkış kodu, süre) denetim günlüğüne ve uyum defterine yazılır.
• Acil durdurma düğmesi çalışan tüm betikleri anında durdurur ve yeni betiği kilitler; kilidi yalnız sistem yöneticisi açar.

Asistan gerektiğinde ekranınızı da görebilir: "burası bozuk", "bu eğriyi yorumla" gibi durumlarda izin ister; onaylarsanız o anki ekranın görüntüsü yalnız o konuşmaya eklenir.

Yeni yetkiler (Ayarlar › Kullanıcılar › Yetkiler):

Asistan ayrıca lisans ve paket durumunuzu okuyabilir: kaç tag ekleyebilirsiniz, lisans süresiz mi abonelik mi, bakım (yeni sürüm hakkı) ne zaman bitiyor, daha yeni sürüm var mı ve yenileme nereden yapılır. "Kaç tag hakkım kaldı?" diye sorabilirsiniz.